Jak polskie regulacje prawne wpływają na kraje rozwijające się – sukces rzeczniczy Grupy Zagranica

27.05.2015
Obraz ozdobny

Ocena Wpływu regulacji[1] jest tematem technicznym i mało znanym, ale kluczowym, jeśli chodzi o tworzenie dobrego, odpowiedzialnego prawa. OW jest obowiązkowym załącznikiem do projektów nowych regulacji, analizującym ich potencjalny wpływ na gospodarkę, społeczeństwo i środowisko. Od maja 2015 w ramach OW oceniany też będzie potencjalny wpływ polskiego ustawodawstwa na kraje globalnego Południa, zgodnie z podejściem spójności polityki na rzecz rozwoju.

„Przy ocenie wpływu na sytuację międzynarodową: Czy regulacja ma pozytywny lub negatywny wpływ na rozwój społeczny i gospodarczy krajów priorytetowych z punktu widzenia polskiej współpracy rozwojowej, określonych w obowiązującym wieloletnim programie współpracy rozwojowej? Czy ten wpływ został sprecyzowany?” – taki zapis pojawił się w nowych Wytycznych do przeprowadzania oceny wpływu i konsultacji publicznych w ramach rządowego procesu legislacyjnego (str. 64), które zastąpią Wytyczne do Oceny Skutków Regulacji z 2006 r. Dokument został przygotowany przez Ministerstwo Gospodarki, a zapis o wpływie na kraje rozwijające się jest rezultatem akcji rzeczniczej Grupy Zagranica.

Spójność polityki na rzecz rozwoju (Policy Coherence for Development – PCD) jest podejściem promowanym już od lat 90-tych przez OECD, podjętym również przez Unię Europejską i zapisanym w Traktacie Lizbońskim. PCD polega na uwzględnianiu celów współpracy rozwojowej w realizacji wszystkich polityki UE, a szczególnie tych, które mogą mieć wpływ na kraje rozwijające się. W praktyce oznacza to przeciwdziałanie negatywnym skutkom europejskich polityk (takich jak np. handlowa, podatkowa czy energetyczna) dla krajów globalnego Południa oraz budowanie pozytywnych synergii pomiędzy tymi obszarami polityki a współpracą rozwojową. Ze względu na swój znaczący wpływ na realizację celów rozwojowych, a tym samym efektywność współpracy rozwojowej, PCD jest ważnym tematem rzeczniczym dla Grupy Zagranica.

Pytania dotyczące potencjalnego wpływu regulacji na rozwój krajów rozwijających się są już obecne w Wytycznych do Oceny Wpływu (Impact Assessment) Komisji Europejskiej z 2009 r. Podobne rozwiązanie wobec krajowego prawodawstwa stosują też już Belgia oraz Holandia, choć ta ostatnia jedynie w odniesieniu do projektów regulacji unijnych. Włączając perspektywę PCD do wytycznych OW, Polska dołącza tym samym do ścisłej unijnej czołówki, jeśli chodzi o tworzenie sprzyjających warunków dla realizacji zasady spójności polityki na rzecz rozwoju.

Kilka linijek w technicznym dokumencie o długości ponad 100 stron może wydawać się mało znaczącą zmianą, ale w rzeczywistości stanowią one w naszym odczuciu przełom w podejściu polskiej administracji publicznej do tematu globalnego rozwoju. Tym jednym stwierdzeniem polski rząd przyznał, że polskie regulacje mogą mieć wpływ na społeczny i gospodarczy rozwój krajów globalnego Południa oraz, co ważniejsze, że wpływ ten powinien być w sferze zainteresowania polskich ustawodawców. Dotychczas temat globalnego rozwoju stanowił wąską domenę Departamentu Współpracy Rozwojowej MSZ i znajdował się raczej na marginesie zainteresowania innych resortów oraz parlamentu. Do realizacji PCD potrzebne jest zaangażowanie całego rządu oraz władz ustawodawczych, a włączenie tego tematu do OW jest ważnym pierwszym krokiem.

Oczywiście, taki zapis nie gwarantuje, że wszystkie propozycje ustaw będą faktycznie analizowane pod kątem potencjalnego wpływu na kraje rozwijające się (co więcej, zapis ogranicza zainteresowanie do krajów priorytetowych polskiej współpracy rozwojowej[2]). Słaba realizacja obowiązku OW – nawet w częściach dotyczących bliższych nam obszarów wpływu – jest niestety utrzymującym się problemem. Jest jednak nadzieja, że wysiłki podejmowane przez Ministerstwo Gospodarki oraz KPRM na rzecz wsparcia praktyki OW przyniosą stopniową poprawę w tej kwestii. Nawet wobec słabej praktyki OW, zapis w wytycznych będzie też ważnym narzędziem rzeczniczym dającym organizacjom pozarządowym podstawę do działań na rzecz większej odpowiedzialności i spójności polskiej polityki wobec krajów globalnego Południa. Grupa Zagranica przewiduje dalsze działania na rzecz wsparcia realizacji tego elementu Oceny Wpływu.

Więcej informacji:


[1] Obowiązek przedstawiania OW, nazywanej też Oceną Skutków Regulacji, wynika z Regulaminu Pracy Rady Ministrów, a jej zakres definiują wytyczne przygotowywane przez Ministerstwo Gospodarki.

[2] Wg. aktualnie obowiązującego Wieloletniego Programu Współpracy Rozwojowej 2012-2015, kraje priorytetowe polskiej współpracy rozwojowej to: Armenia, Azerbejdżan, Białoruś, Gruzja, Mołdawia, Ukraina, Burundi, Etiopia, Kenia, Ruanda, Somalia, Sudan Południowy, Tanzania, Uganda, Libia, Tunezja, Afganistan, Kirgistan i Tadżykistan oraz Autonomia Palestyńska. Lista ta zostanie najprawdopodobniej zmieniona w WPWR 2016-2020, nad którym aktualnie trwają prace w MSZ.