List otwarty ws. ujęcia kolonializmu na lekcji geografii w "Szkole z TVP"

29.06.2020

TREŚĆ LISTU OTWARTEGO DO MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ ws. UJĘCIA KOLONIALIZMU NA LEKCJI GEOGRAFII W „SZKOLE Z TVP”:

Szanowny Panie Ministrze,

Grupa Zagranica, federacja organizacji pozarządowych zaangażowanych we współpracę rozwojową i edukację globalną wyraża głębokie zaniepokojenie i sprzeciw wobec sposobu zaprezentowania problematyki kolonializmu w odcinku programu pt. „Szkoła z TVP: klasa 1 ponadpodstawowa – nowa podstawa programowa”, dotyczącym lekcji geografii na temat: „Zmiany na mapie politycznej świata” (z dn. 27 maja 2020).

Przede wszystkim naszą uwagę zwróciło uwzględnienie w prezentowanej lekcji „zalet kolonializmu”, które w ostatnich latach, w dyskursie światowym, ale także polskim, spotkały się z ogromną krytyką. Związana jest ona głównie z prezentowaniem tematyki tak zwanych „odkryć geograficznych” i kolonializmu bez uwzględnienia perspektywy państw i społeczeństw, które zostały podbite. Przedstawienie drugiej perspektywy - grup kolonizowanych – uświadamia, iż  kolonializm był okresem masowych morderstw i grabieży, a także wprowadzenia globalnego niewolnictwa. Przedstawiając więc młodym ludziom ten okres historii świata winni jesteśmy pokazać również i tę perspektywę. Bez niej historia jest niepełna - wyłania się z niej nie tylko stereotypowy i nieprawdziwy obraz czasów kolonializmu, ale wręcz krzywdzący rdzenną ludność kolonizowanych obszarów. Warto w tym kontekście przywołać słowa nigeryjskiej pisarki i aktywistki Chimamandy Adichie: „Pojedyncza opowieść rodzi stereotypy. Problem z nimi nie polega na tym, że są nieprawdziwe, ale że są niekompletne. Sprawiają, że jedna historia staje się jedyną.”

Odnosząc się do lekcji geografii na temat: „Zmiany na mapie politycznej świata” chcielibyśmy zwrócić uwagę na wymienienie wśród tak zwanych “zalet kolonializmu”, kwestii takich jak: „przenoszenie norm społecznych, a także dorobku europejskiego na kolonizowane narody”. W historii Polski, takie praktyki w czasie zaborów były nazywane germanizacją i rusyfikacją, i z polskiej perspektywy są bezsprzecznie negatywnie oceniane. Jako naród, który doświadczył podobnych opresyjnych działań ze strony innych krajów powinniśmy być szczególnie wrażliwi na podobne przedstawianie tematu.

Kolejną kwestią wzbudzającą nasz niepokój jest używanie w materiale określeń typu „tubylczy”, „tubylec”, które mają wpisać grupy etniczne, zamieszkujące nieeuropejskie tereny, w stereotyp „dzikiego”, w opozycji do „lepszej europejskiej cywilizacji”. Materiał odnosi się do zabijania tylko w kontekście kanibalizmu, występującego w niektórych kolonizowanych społecznościach, natomiast ludobójstwo, którego doświadczyli kolonizowani ze strony kolonizatorów, eufemistycznie nazywa „wyludnieniem”.

W związku z powyższym, apelujemy o poprawienie wymienionego materiału telewizyjnego, umieszczonego na platformie vod.pl, i wprowadzenie informacji rzetelnie prezentujących zjawisko kolonializmu, uwzględniające również perspektywę grup kolonizowanych.

Jednocześnie deklarujemy gotowość do dyskusji i współpracy przy przygotowywaniu materiałów edukacyjnych na ten temat.

List otwarty ws. ujęcia kolonializmu na lekcji geografii w "Szkole z TVP", 29 czerwca 2020 r. (pdf)