Petycja ws. unikania opodatkowania przez sektor prywatny

11.04.2016

Organizacje pozarządowe zrzeszone w Grupie Zagranica poparły apel Instytutu Globalnej Odpowiedzialności ws. przejrzystości podatkowej sektora prywatnego. Apel zpostał skierowany do Elżbiety Bieńkowskiej, Komisarz od spraw rynku wewnętrznego, przemysłu, przedsiębiorczości i MŚP w Komisji Europejskiej. Apel jest cześcią kampanii IGO na rzecz nałożenia na korporacje międzynarodowe obowiązku publicznego informowania o tym, gdzie prowadzą działalność i gdzie płacą podatki. Wiecej informacji na stronie https://taxjusticeeurope.eu/pl/. 

Stanowisko IGO oraz innych organizacji pozarządowych, w tym Grupy Zagranica, w sprawie przejrzystości podatkowej sektora prywatnego (pdf)

Niektóre z polityk krajów europejskich – zarówno na poziomie Polski, jak i Unii Europejskiej – w obecnym kształcie nie tylko nie służą poprawie sytuacji krajów rozwijających się, ale nawet ją pogarszają, podważając rezultaty i sensowność współpracy rozwojowej. Dobrym przykładem takiej niespójności jest polityka finansowa i podatkowa, która obecnie umożliwia europejskim firmom działającym w krajach rozwijających się unikanie opodatkowanie (zarówno w krajach, w których firmy te funkcjonują, jak i w Unii Europejskiej), co rocznie kosztuje budżety krajów rozwijających się niemal sześciokrotnie więcej, niż otrzymują one w ramach pomocy rozwojowej.

W porównaniu z większością państw europejskich, w których dochody z podatków osiągają ponad 40% produktu krajowego brutto, rządy krajów rozwijających się mogą liczyć zaledwie na wynoszący 13% udział podatków w produkcie krajowym brutto. Pieniędzy na zaspokojenie potrzeb swoich obywateli muszą więc szukać gdzie indziej. Najczęściej sięgają po pomoc międzynarodową, która jest zwykle niewystarczająca, lub po pożyczki zagraniczne, które zadłużają niektóre państwa na lata. Oba rozwiązania są tymczasowe i nietrwałe.

Niska baza podatkowa w krajach rozwijających się wynika m.in. z unikania opodatkowania spółek międzynarodowych i innych podmiotów handlowych manipulujących zyskami i ukrywającymi je w rajach podatkowych. Jak się szacuje, kraje globalnego Południa w latach 2008–2009 traciły co roku około 160 miliardów dolarów. W 2013 roku oficjalna globalna pomoc rozwojowa wyniosła blisko 135 miliardów dolarów rocznie. Wspomniane 160 miliardów dolarów to także 2,8% długu zagranicznego wszystkich krajów rozwijających się, kwota ta pozwoliłaby także wykształcić około 240 tysięcy dzieci w Tanzanii. Dla porównania, w 2013 roku Polska wydała 1,42 miliarda złotych w ramach oficjalnej pomocy rozwojowej.

Problem dotyka również polskiego podatnikach. W wyniku unikania opodatkowania Polska traci rocznie około 40 miliardy złotych. Sprawiedliwość podatkowa leży więc w interesie zarówno krajów biednych, jak i krajów bogatych. Organizacje pozarządowe wskazują, że kluczem do poprawy sytuacji jest zwiększenie przejrzystości systemu podatkowego i dokonanie gruntownych działań naprawczych tego systemu.

Przykładem takiego działania mogłoby być wprowadzenie wymogu tak zwanego raportowania „kraj po kraju” (country by country reporting, CBCR). Gdyby raportowanie to objęło wszystkie branże biznesowe, wówczas spółki międzynarodowe musiałyby sprawozdawać następujące informacje: kraje, w jakich działają, nazwy wszystkich spółek zależnych, zapisy sprzedaży i zakupów, koszty pracy, liczbę zatrudnionych, zyski przed opodatkowaniem i aktywa w każdym z raportowanych krajów, opłaty z tytułu podatków, podatki spółek zależnych. Dzięki raportowaniu „kraj po kraju” władze skarbowe miałyby dostęp do informacji, dzięki którym wykryte uchylanie się od opodatkowania lub unikanie opodatkowania byłoby znacznie łatwiejsze do przerwania.

Kolejnym działaniem służącym zwiększeniu przejrzystości byłoby zniesienie dyskrecji rajów podatkowych i zmuszenie ich do automatycznej wymiany – również z krajami rozwijającymi się – informacji podatkowej na temat firm i osób działających w tych państwach. Polska również mogłaby w tym pomóc, wspierając tę ideę i popierając „okres przejściowy” dla krajów rozwijających się, które nie mogą obecnie spełnić wzajemnych wymagań ze względu na brak zdolności administracyjnej. Dodatkowo – uwzględniając tendencję wzrostową w eksporcie kapitału i obecność polskich firm na innych kontynentach – polski rząd powinien przeprowadzić ocenę wpływu polityki inwestycyjnej i opublikować dane pokazujące przepływy inwestycji przez rodzime podmioty w krajach globalnego Południa. Ponadto Polska powinna mocniej wspierać model dialogu z krajami globalnego Południa w celu zmiany światowego systemu podatkowego przez Organizację Narodów Zjednoczonych, w której ma swojego przedstawiciela. Polska powinna także przeprowadzić analizę swojej pomocy międzynarodowej pod kątem unikania opodatkowania i przejrzystości polskich firm działających w krajach globalnego Południa, szczególnie uzyskujących wsparcie ze środków publicznych.

Więcej inoformacji o polityce podatkowej i współpracy rozwojowej w raporcie Grupy Zagranica oraz na stronie kampanii IGO https://taxjusticeeurope.eu/pl/.