Wybrane pojęcia geograficzne w rozumieniu edukacji globalnej

18.06.2015

Niniejszą publikację kierujemy głównie do osób przygotowujących podręczniki (autorów i autorek, osób zajmujących się redakcją merytoryczną i językową oraz wydawnictw), ale może ona być przydatna także w pracy nauczycieli i nauczycielek geografii, historii, wiedzy o społeczeństwie i przedmiotów pokrewnych oraz osób zajmujących się szeroko rozumianą edukacją obywatelską, prawoczłowieczą, antydyskryminacyjną i oczywiście globalną.

"Wybrane pojęcia geograficzne w rozumieniu edukacji globalnej" to rezultat pracy nad analizą podręczników gimnazjalnych do geografii, pod kątem występowania w nich treści z obszaru edukacji globalnej. Działanie to przeprowadziliśmy w 2014 roku. Jego głównym efektem był raport „Edukacja globalna w podręcznikach do geografii. Raport z analizy wybranych podręczników szkolnych pod kątem założeń edukacji globalnej”.

W trakcie prac nad analizą podręczników i konsultacji z wydawnictwami wynikła potrzeba przygotowania materiału, którego zadaniem byłoby omówienie terminów powszechnie używanych w podręcznikach do geografii, przedstawianych wbrew idei edukacji globalnej. Zawarte w tym opracowaniu terminy zostały wybrane w trakcie analizy podręczników. Opisują aspekty ważne dla edukacji globalnej, ale których użycie przeczy ideom przyświecającym tej dziedzinie wiedzy. Terminy te przedstawiane są w analizowanych podręcznikach w sposób stronniczy, jednowymiarowy, często krzywdzący i upraszczający rzeczywistość. Część z nich powiela i utrwala powszechne stereotypy i nie sięga do rzetelnych wyjaśnień. Wychodzimy z założenia, że odpowiedzialna edukacja w globalnych czasach wymaga głębszej refleksji. Czynniki społeczne, kulturowe, gospodarcze i historyczne wraz ze współzależnościami, które występują pomiędzy narodami, miejscami i światopoglądami powinny pokazywać złożoność dynamicznych zmian, jakie niesie ze sobą globalizacja. Bez tego, rezultaty edukacji zamiast niwelować, odtwarzają nierówności i powielają szkodliwe uproszczenia.

W tabeli prezentowane są definicje alternatywne wobec powszechnie przyjętych i powielanych także w podręcznikach szkolnych. Hasła zostały opracowane w duchu założeń i celów edukacji globalnej, rozumianej zgodnie z definicją wypracowaną w trakcie procesu międzysektorowego. Według niej, edukacja globalna to część kształcenia obywatelskiego i wychowania, która rozszerza ich zakres przez uświadamianie istnienia zjawisk i współzależności globalnych. Jej głównym celem jest przygotowanie odbiorczyń i odbiorców do stawiania czoła wyzwaniom dotyczącym całej ludzkości. Przez współzależności rozumiemy wzajemne powiązania i przenikanie systemów kulturowych, środowiskowych, ekonomicznych, społecznych, politycznych i technologicznych. Do aktualnych wyzwań globalnych zaliczyć można m.in.:

  • zapewnienie pokoju i bezpieczeństwa na świecie,
  • poprawa jakości życia w krajach globalnego Południa, ochronę praw człowieka,
  • zapewnienie zrównoważonego rozwoju,
  • budowanie partnerskich relacji gospodarczych i społecznych pomiędzy krajami globalnej Północy i globalnego Południa. 

Ponadto, w edukacji globalnej szczególnie istotne jest:

  • tłumaczenie przyczyn i konsekwencji opisywanych zjawisk;
  • przedstawianie perspektywy globalnego Południa;
  • rozumienie świata jako złożonego i dynamicznie zmieniającego się systemu;
  • kształtowanie krytycznego myślenia i zmiana postaw;
  • ukazywanie wpływu jednostki na globalne procesy i wpływu globalnych procesów na jednostkę.

Opracowując prezentowany tu materiał autorki korzystały z dostępnych źródeł polskich i zagranicznych, własnych doświadczeń z pracy w obszarze edukacji globalnej i antydyskryminacyjnej, oraz dokumentu, który leży u podstaw edukacji globalnej - „Kodeksu w sprawie obrazów i wiadomości dotyczących krajów Południa”.

Publikacja do pobrania: Wybrane pojęcia geograficzne w rozumieniu edukacji globalnej - 504kb.

Źródła: