Jaki jest związek między polityką rolną a rozwojem?

<< powrót

Wspólna Polityka Rolna od wielu lat jest krytykowana ze względu na jej negatywny wpływ na sytuację rolników w krajach globalnego Południa. Ostatnie reformy w znacznie poprawiły jej kształt pod tym względem, nadal jednak pozostaje pole do poprawy.

Pierwotnie polityka rolna Unii Europejskiej miała na celu wsparcie produkcji rolnej w krajach europejskich, ponieważ w okresie powojennym borykały się one z niedoborami żywności. Odniosła sukces, którego skutkiem była nadprodukcja zbóż i nabiału. W następstwie zaczęto więc wspierać eksport nadwyżek produktów rolnych, co nie pozostało bez wpływu na ceny na rynkach światowych. Napływ żywności z Unii Europejskiej szczególnie dotknął kraje globalnego południa, gdzie wielu rolników zbankrutowało, ponieważ nie było w stanie konkurować z dumpingowo niskimi cenami produktów europejskich. Tym samym mieszkańcy tych krajów byli stopniowo coraz bardziej uzależnieni od importowanej żywności. Afryka, która jeszcze w latach 80’ eksportowała więcej żywności, niż sprowadzała, w latach 90’ stała się importerem żywności netto.

W ciągu ostatnich dekad Wspólna Polityka Rolna przeszła zasadnicze reformy. Dopłaty do eksportu, które jeszcze w latach ’80 stanowiły ok. 50% wydatków w ramach polityki rolnej, zostały obecnie ograniczone do 2% (co jednak nadal stanowi sporą kwotę). Od lat ’90 głównym celem reform było dostosowanie WPR do wymogów Światowej Organizacji Handlu, dzięki czemu wycofana została większość ewidentnych subsydiów, które premiowały nadwyżki rolne i zakłócały ceny na światowych rynkach. W zamian wprowadzono tzw. system płatności bezpośrednich, otrzymywanych przez rolników niezależnie od tego, jak wiele i jakiego rodzaju płodów rolnych produkują. Nawet ten system jest jednak krytykowany z perspektywy krajów rozwijających się. Kraje te nie dysponują bowiem środkami, aby w porównywalny sposób wspierać swoich rolników, konkurencja nadal jest więc nierówna. Poza tym płatności bezpośrednie zatrzymują wielu rolników w Europie przy produkcji rolnej, podczas gdy bez takich płatności ich liczba zmniejszyła by się, a wraz z nią europejska produkcja żywności.

Wspólna Polityka Rolna powinna więc ulec dalszym przekształceniom, które zniwelują jej negatywny wpływ na rozwój krajów globalnego Południa. Niemniej obecnie większym problemem jest dla tych krajów unijna polityka handlowa, gdzie UE domaga się aby kraje te rezygnowały z możliwości ochrony swoich rynków, oraz polityka regulacji sektora finansowego, która pozwala bankom europejskim prowadzić spekulacje produktami rolnymi, co powoduje gwałtowne wahania cen żywności. W kontekście polityki rolnej pozostaje przede wszystkim pamiętać, aby argument walki z głodem na świecie nie był wykorzystywany jako usprawiedliwienie dla zwiększania wsparcia produkcji rolnej w Europie kosztem rolników w krajach rozwijających się.