17 listopada we Wrocławiu odbyła się debata pt. „Międzysektorowe zaangażowanie Polski w pomoc rozwojową, humanitarną i edukację globalną”, zorganizowana wspólnie z Regionalnym Ośrodkiem Debaty Międzynarodowej (woj. dolnośląskie i woj. opolskie) oraz Przedstawicielstwem Regionalnym Komisji Europejskiej we Wrocławiu.
W rozmowie wzięli udział:
- Szymon Pogorzelski – ekspert Dyrekcji Generalnej ds. Migracji i Spraw Wewnętrznych Komisji Europejskiej
- Olga Jabłońska – Zastępczyni Dyrektora Departamentu Współpracy Rozwojowej MSZ
- Jan Bazyl – Dyrektor, Federacja Grupa Zagranica
- Martyna Bogaczyk – Prezeska Fundacji Edukacja dla Demokracji
- Wiktor Babiński – doradca przewodniczącego Rady ds. Współpracy z Ukrainą oraz doktorant historii na Uniwersytecie Yale
- dr Katarzyna Zalas-Kamińska – Uniwersytet Wrocławski
Debatę moderowała Olga Chrebor, prezeska Fundacji Kalejdoskop Kultur (RODM / Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego).
W imieniu Komisji Europejskiej uczestników przywitała Joanna Sterzyńska-Lindberg, dyrektorka regionalnego przedstawicielstwa, podkreślając wagę solidarności międzynarodowej oraz odpowiedzialności Polski jako dużego i rozwijającego się państwa członkowskiego UE.
- Kondycja polskiej pomocy rozwojowej: liczby i strukturalne wyzwania
Debatę otworzył Jan Bazyl (Grupa Zagranica), który przedstawił najważniejsze obserwacje dotyczące kondycji polskiej oficjalnej pomocy rozwojowej (ODA). Zwrócił uwagę na spadek jej wartości w 2024 roku o ponad 30% w stosunku do poprzedniego roku oraz na problem tzw. „napompowanej pomocy” (inflated aid), wynikający z wliczania do statystyk kosztów wsparcia uchodźców w kraju donora i kosztów nauki studentów z krajów rozwijających się w Polsce.
„Bardzo niewielki procent środków oficjalnej pomocy rozwojowej jest de facto wydawany na programy i projekty za granicą. Duża część to kategorie, które nie bardzo pasują do celów pomocy rozwojowej.”
Jan Bazyl podkreślił, że jest to problem strukturalny, a nie jedynie metodologiczny, i że pomoc rozwojowa pozostaje marginalizowana w krajowej debacie budżetowej. Jednocześnie wskazał na globalny kontekst – presję na budżety pomocowe i zmiany narracji wśród największych donorów.
„Jeżeli chodzi o globalną pomoc rozwojową mamy na świecie rewolucję w negatywnym tego słowa znaczeniu, która dotyczy bardziej roku bieżącego niż zeszłego i jest wywołana decyzją administracji amerykańskiej o zlikwidowaniu agencji pomocowej US Aid. Amerykanie byli zawsze jednymi z największych dawców pomocy rozwojowej na świecie i ta decyzja ma kolosalny wpływ na pomoc rozwojową na całym świecie i ma też kolosalny wpływ na polskie organizacje pozarządowe.”
Dodał także, że bez zrozumienia i poparcia społecznego trudno oczekiwać trwałego zaangażowania politycznego w ten obszar – edukacja globalna pozostaje jednym z kluczowych warunków „politycznej wykonalności” współpracy rozwojowej.
- Polska pomoc Ukrainie: doświadczenie wielopoziomowej mobilizacji
Wiktor Babiński (Yale University) zaprezentował raport „Polska pomoc Ukrainie 2022/2023”, przygotowany z inicjatywy Rady ds. Współpracy z Ukrainą przy Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Wskazał na wyjątkową skalę i charakter polskiej odpowiedzi – od spontanicznej mobilizacji społeczeństwa obywatelskiego i samorządów po stopniowe porządkowanie działań na poziomie rządowym. W wypowiedzi wybrzmiał problem braku jednolitych standardów raportowania, który utrudnia zarówno ocenę efektów, jak i międzynarodowe „opowiadanie” o polskim zaangażowaniu.
- Europejskie ramy działania i potrzeba większej elastyczności
Ważnym punktem debaty było omówienie europejskiego wsparcia po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w lutym 2022 r. Szymon Pogorzelski (Komisja Europejska) przybliżył szczegóły bezprecedensowego wówczas wsparcia ze strony UE, które obejmowało zarówno środki finansowe jak i instrumenty prawne oraz wsparcie w działaniach operacyjnych. Ekspert Dyrekcji Generalnej Komisji Europejskiej ds. Migracji i Spraw Wewnętrznych przedstawił zakres dyrektywy o ochronie czasowej, która jest głównym narzędziem prawnych do udzielania wsparcia osobom z Ukrainy przebywających w krajach Unii Europejskiej.
- Polska współpraca rozwojowa: ramy, priorytety i ograniczenia
Olga Jabłońska (MSZ) uporządkowała informacje o polskiej współpracy rozwojowej, przypominając o zobowiązaniach międzynarodowych, Ustawie o pomocy rozwojowej z 16 września 2011 r. oraz Wieloletnim Programie Współpracy Rozwojowej „Solidarność dla rozwoju 2021–2030”. Omówiła priorytety geograficzne i tematyczne oraz dostępne instrumenty wdrożeniowe, takie jak konkursy grantowe dla NGO, czy programy stypendialne.
- W stronę większej skuteczności pomocy rozwojowej
W drugiej części debaty rozmowa skupiła się na jakości współpracy i wykorzystaniu wiedzy. Dr Katarzyna Zalas-Kamińska (Uniwersytet Wrocławski) podkreśliła znaczenie ewaluacji i realnego wykorzystywania badań oraz raportów.
„Partnerstwo powinno się koncentrować na odpowiedzi na pytanie o dotychczasowe efekty podejmowanych działań. To jest dla mnie sprawa kluczowa, szczególnie jeśli myślę o polskiej współpracy rozwojowej w kontekście 20-lecia jej funkcjonowania. (..) Raporty nie mogą trafiać na półki – muszą służyć realnemu podejmowaniu decyzji i korekcie działań.”
Silnie wybrzmiał głos organizacji pozarządowych, wskazujący na znaczenie stabilnych i przewidywalnych mechanizmów finansowania. Martyna Bogaczyk (Fundacja Edukacja dla Demokracji) podkreśliła, że zdolność szybkiego reagowania w kryzysie opiera się na zaufaniu budowanym latami.
„Przewidywalność jest słowem kluczem, bo na przewidywalności bazujemy zaufanie. A jak przychodzi kryzys, to to zaufanie jest kluczowe.”
Jan Bazyl zwrócił również uwagę na niewykorzystany potencjał samorządów oraz potrzebę szerszego włączania – w przyszłości – także sektora prywatnego.
Pełne nagranie debaty:
Wydarzenie jest współfinansowane przez Unię Europejską w ramach projektu Grupy Zagranica.
Źródło fotografii: Komisja Europejska w Polsce / Komorowski Foto >>>
powrót na stronę główną