4 lutego Komitet Pomocy Rozwojowej OECD opublikował raport podsumowujący przegląd partnerski (ang. peer review) polityk i działań Unii Europejskiej w zakresie współpracy rozwojowej.
Raport pokazuje, jak UE dostosowuje swoją politykę rozwojową do zmieniającego się środowiska międzynarodowego oraz analizuje trendy w wolumenie oficjalnej pomocy rozwojowej (ODA), alokacji zasobów i implementacji programów. Jest to istotne źródło informacji dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego, umożliwiające monitorowanie realizacji zobowiązań UE oraz trendów finansowych w różnych obszarach tematycznych.
Raport OECD podkreśla, że Unia zrealizowała 19 z 20 rekomendacji z poprzedniego przeglądu (2018), jednak raport ujawnia wyzwania związane z przejrzystością Global Gateway, spadającymi udziałami finansowania dla krajów najsłabiej rozwiniętych oraz mobilizowaniem finansowania prywatnego.
Poniżej przedstawiamy najważniejsze wnioski raportu oraz rekomendacje.
Skuteczność polityk UE i strategia Global Gateway
Global Gateway to strategia inwestycyjna UE, kładąca nacisk na inwestycje w infrastrukturę z poszanowaniem norm społecznych i środowiskowych, której celem jest pozyskanie inwestycji o maksymalnej wartości 300 mld euro.
Mimo ambitnych założeń finansowych inicjatywy Global Gateway – zdaniem autorów raportu – brakuje przejrzystości w zakresie ilości inwestycji, kryteriów wyboru projektów oraz realnego udziału lokalnych podmiotów. Istnieje ryzyko marginalizacji celów rozwojowych (m.in. redukcja ubóstwa, równość i prawa człowieka), na rzecz inwestycji infrastrukturalnych i interesów gospodarczych UE. Podobne zastrzeżenia wielokrotnie przedstawiała konfederacja CONCORD (więcej: Unlocking the Potential of the EU’s Global Gateway: Meaningful engagement with civil society – CONCORD). Dodatkowo zaznaczono, że większość projektów finansowanych w ramach nie wiązanej Oficjalnej Pomocy Rozwojowej jest oferowanych podmiotom europejskim (firm z UE oraz organizacji społeczeństwa obywatelskiego).
W celu poprawy przejrzystości strategii Global Gateway i narzędzia ją finansującego – European Fund for Sustainable Development Plus – OECD rekomenduje:
- upublicznienie szczegółowych informacji o wolumenach inwestycji, źródłach finansowania oraz kryteriach wyboru projektów flagowych;
- zapewnienie klarownej komunikacji z partnerami lokalnymi oraz społeczeństwem obywatelskim;
- zachowanie równowagi między interesami UE a celami rozwojowymi;
- kontynuowanie promocji wysokich standardów klimatycznych i społecznych oraz zapewnienie, że regulacje we wszystkich obszarach polityk są tworzone z myślą o ich wpływie na kraje rozwijające się.
Finansowanie dla krajów najsłabiej rozwiniętych (LDCs)
Udział ODA dla najsłabiej rozwiniętych krajów spadł znacznie w latach 2020-2023, osiągając w 2023 poziom 10,6% w 2023 r. Trend ten zbiega się z prognozowanymi globalnymi cięciami ODA, które mają w nieproporcjonalnie dużym stopniu dotknąć kraje najsłabiej rozwinięte. W związku z tym, OECD rekomenduje utrzymanie dostępu do finansowania preferencyjnego dla tych krajów oraz krajów szczególnie wrażliwych na kryzysy oraz wzmacnianie ich potencjału do mobilizacji zasobów krajowych oraz reform w zakresie zarządzania.
Rola organizacji społeczeństwa obywatelskiego
Udział finansowania dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego (zarówno ogólnie, jak i dla organizacji lokalnych) również znacznie spadł: w latach 2018-2023 z 10,6% do 6,8% ODA w pierwszym przypadku i z 20,9% do 13,9% ODA w drugim. OECD rekomenduje, aby zwiększyć udziału finansowania organizacji społeczeństwa obywatelskiego w wolumenie Oficjalnej Pomocy Rozwojowej oraz uprościć procedury aplikacyjne. OECD zaleca też zwiększenie udziału lokalnych aktorów w zarządzaniu i monitorowaniu inicjatyw Team Europe* oraz rozważanie finansowania bezpośrednio do lokalnych i krajowych aktorów z krajów partnerskich.
Równouprawnienie płci
Mimo odnotowanych postępów, tylko 20% projektów flagowych Global Gateway dotyczy rozwoju kapitału ludzkiego, a integracja perspektywy płci w sektorach priorytetowych (infrastruktura, energia) pozostaje niewystarczająca. Raport wskazuje na konieczność zintegrowania perspektywy płci we wszystkich sektorach Global Gateway, zwłaszcza w infrastrukturze i energetyce oraz monitorowanie postępów w realizacji celów związanych z równouprawnieniem płci, m.in. w kontekście praw reprodukcyjnych i LGBTQI+.
Zapraszamy do lektury pełnego raportu DAC OECD: OECD Development Co‑operation Peer Reviews: European Union 2025 (pdf)
Podsumowanie raportu z przeglądu polskiego systemu współpracy rozwojowej: Raport DAC OECD z przeglądu partnerskiego polskiego systemu współpracy rozwojowej – Grupa Zagranica
Raport monitoringowy Grupy Zagranica analizujący polską i unijną ODA w 2024 roku: Globalna współpraca rozwojowa na rozdrożu. Oficjalna pomoc rozwojowa Polski i UE w 2024 roku – Grupa Zagranica
* Team Europe to podejście Unii Europejskiej polegające na wspólnym działaniu instytucji UE, państw członkowskich oraz ich instytucji finansowych i rozwojowych, aby skoordynować pomoc i inwestycje (np. w ramach Global Gateway) i zwiększyć ich skalę oraz skuteczność w krajach partnerskich.
Działania rzecznicze Grupy Zagranica są podejmowana w ramach projektu współfinansowanego ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach rządowego programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021-2030.
Działania rzecznicze Grupy Zagranica są podejmowana w ramach projektu współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej. Odpowiedzialność za treść stanowiska Grupy Zagranica ponosi wyłącznie Grupa Zagranica. Treść ta niekoniecznie odzwierciedla stanowisko Unii Europejskiej.
